Maluliyet ve İş Göremezlik Tazminatı Hesaplama

Bedensel zarar tazminatı nedir?

Bir kaza ya da olay sonucu kişinin beden bütünlüğü zarar gördüğünde, bu zararın çalışma gücüne ve kazancına yansıyan kısmı bedensel zarar tazminatı olarak hesaplanır.

Hesap üç ana kalemden oluşur: kalıcı maluliyetin yol açtığı sürekli iş göremezlik, iyileşme sürecindeki geçici iş göremezlik ve başkasının bakımına muhtaçlık hâlinde bakıcı gideri. Kalemler aynı hesapta birlikte kullanılabilir; her biri rapora kendi tablosuyla yansır.

Hesap nasıl yapılır?

Hesap, birbirini izleyen şu adımlardan oluşur:

• Bakiye ömür. Mağdurun yaşına ve cinsiyetine göre seçilen yaşam tablosundan (TRH-2010, TÜİK 2023-2025 veya PMF-1931) beklenen yaşam süresi belirlenir; ömür sonu elle de girilebilir.
• Maluliyet oranı. Sürekli iş göremezlik, rapordaki kalıcı maluliyet oranı üzerinden hesaplanır.
• Aktif ve pasif dönemler. Çalışma hayatının sürdüğü aktif dönem ile emeklilik yaşından sonraki pasif dönem ayrı ayrı hesaplanır. Efor bitişi yaş ya da tarih olarak girilirse, o güne kadarki süre çalışma öncesi gelir esasıyla ayrı bir dönem olarak hesaplanır.
• Gelir. Asgari ücret, asgari ücretin katı, elle girilen net kazanç, ev hanımı ve brüt kazanç seçenekleri vardır; dönem içindeki gelir değişiklikleri tarihiyle birlikte girilir.
• Özel dönemler. Geçici iş göremezlik dönemi ile askerlik dönemi işaretlenirse, bu dönemler tabloda ayrı satırlara bölünür ve kendi esaslarına göre hesaplanır.
• Kusur ve indirimler. Kusur oranı uygulanır; SGK geçici iş göremezlik ödemesi, iş kazası peşin sermaye değeri ve daha önce yapılan ödemeler seçtiğiniz yönteme göre (yasal faizle güncelleme ya da oranlama) düşülür.
• Teminat limiti. Sigorta şirketi ve araç grubu seçildiğinde ilgili yılın teminat limiti dikkate alınır.

Sürekli iş göremezlik: dönemler

Sürekli iş göremezlik zararı; geçmiş, çalışma öncesi, aktif ve pasif dönemlerin toplamıdır.

Bakiye ömür varsayılan olarak kaza tarihindeki yaşa göre bulunur; seçenek işaretlenirse hesap tarihindeki yaş esas alınır, ömür sonu elle de girilebilir. Küsuratlı yaşın bakiye ömrü, iki komşu tam yaş değeri arasında doğrusal enterpolasyonla bulunur.

• Geçici iş göremezlik (GİG) dönemi: kaza tarihinden GİG bitişine kadar maluliyet %100 kabul edilir; sürekli iş göremezliğin geçmiş dönemi GİG bitişinden başlar.
• Geçmiş (bilinen) dönem: hesap tarihine kadar olan süre, gerçekleşmiş asgari ücret dönemlerine bölünerek günlük gelir × gün × maluliyet × kusur formülüyle hesaplanır.
• Çalışma öncesi dönem: aktif başlangıç yaşından önceki süre ayrı hesaplanır; geçmiş dönemin tamamı bu döneme düşüyorsa rapordaki tablo bu başlıkla çıkar.
• Efor dönemi: efor bitişi yaş veya tarih olarak girilebilir; efor süresince gelir çalışma öncesi gelir esasıyla hesaplanır ve maluliyet uygulanır.
• Aktif dönem: emeklilik yaşına kadar, seçilen gelir türüyle; dönem içindeki gelir değişiklikleri ve askerlik aralıkları satırları böler, askerliğe düşen satır sıfır gelirle gösterilir.
• Pasif dönem: emeklilik yaşından bakiye ömür sonuna kadar, AGİ hariç net asgari ücret üzerinden.

Gelir nasıl belirlenir?

Beş gelir türü vardır: net asgari ücret, asgari ücretin katı, elle girilen AGİ hariç net kazanç, ev hanımı ve brüt kazanç. Elle girilen kazanç, kaza tarihindeki AGİ hariç net asgari ücrete bölünerek bir katsayıya çevrilir ve sonraki dönemler bu katsayıyla yürütülür. Brüt kazanç, kaza tarihindeki brüt asgari ücretle karşılaştırılarak katsayıya çevrilir. Dönem içindeki gelir değişiklikleri tarihiyle girilir ve rapor bunları ayrı cümlelerle anlatır.

Peşin değer yöntemi

Gelecek dönem için progresif rant veya teknik faizli aktüeryal yöntem (%1,65 ya da %1,80) seçilir. Aktüeryal yöntemde her yılın değeri, yaşam olasılığı (lx oranı) ile teknik faiz iskontosunun çarpımıyla indirgenir. Olay türü iş kazası veya diğer haksız fiil ise yöntem progresif ranta sabitlenir. Her dönem satırında kusur uygulanmış dönem zararı gösterilir.

Bakıcı gideri

Geçici bakıcı gideri, gün sayısı × günlük ücret × nispet oranı × kusur oranı ile hesaplanır. Sürekli bakıcı giderinde kaza tarihinden hesap tarihine kadar olan kısım aynı gün hesabıyla, sonrası bakiye ömür sonuna kadar peşin değere indirgenerek hesaplanır.

Kesintiler ve teminat limiti

• SGK geçici iş göremezlik ödemesi: girilen tutar kusur oranıyla çarpılıp GİG zararından düşülür.
• İş kazası peşin sermaye değeri (PSD): girilen tutar kusur oranıyla çarpılıp genel net toplamdan düşülür.
• Yapılan ödemeler: dava öncesi ödeme, ödeme tarihinden hesap tarihine yasal faizle güncellenerek düşülür. Oranlama yönteminde her ödeme, ödeme tarihinde hesaplanan net zarara oranlanır; oranlar toplanır ve güncel net zarar bu toplam oranda azaltılır.
• Teminat limiti: limit olay tarihini kapsayan dönemin tablosundan okunur. Sürekli dönem zararları kişi başı sakatlık ve ölüm teminatıyla, GİG zararı sağlık ve tedavi giderleri teminatıyla karşılaştırılır.

Hesaplama için hangi bilgiler gerekir?

Formu doldurmadan önce elinizde şunların bulunması işi hızlandırır:

• Mağdur: doğum tarihi, cinsiyet
• Olay: kaza tarihi, rapor tarihi, kalıcı maluliyet oranı
• Hesap ayarları: hesap tarihi, yaşam tablosu (TRH-2010, TÜİK 2023-2025 ya da PMF-1931), peşin değer yöntemi ve olay türü (trafik kazası, iş kazası veya diğer haksız fiil)
• Gelir: gelir türü ve tutarı; dönem içinde değişiklik varsa değişiklik tarihleri
• Dönem sınırları: emeklilik yaşı ve aktif başlangıç yaşı (girilmezse 18 kabul edilir); varsa GİG bitiş tarihi, askerlik dönemi ve efor bitişi
• Bakıcı gideri için: ücret türü veya aylık bakıcı ücreti, nispet oranı ve geçici bakımda başlangıç-bitiş tarihleri
• Kusur oranı ve varsa SGK GİG ödemesi, iş kazası peşin sermaye değeri, yapılan ödemelerin tutarı ve tarihi ile mahsup yöntemi
• Teminat için: sigorta şirketi ve araç grubu

Örnek: nasıl bir sonuç çıkar?

Kaza sonucu kalıcı maluliyet oluşan çalışan bir kişi için hesap şöyle şekillenir — aşağıdaki liste rakam değil, hangi girdinin hangi çıktıyı ürettiğini gösterir:

• Kaza tarihi ile rapor tarihi arası geçmiş dönem, sonrası gelecek dönem olarak ayrılır ve her biri kendi tablosunu üretir.
• Çalışma hayatının sonuna kadar olan kısım aktif, sonrası pasif dönem tablosu olur.
• Geçici iş göremezlik dönemi işaretlenmişse o süre ayrı bir tabloya çıkar ve rapor metninde ayrıca anlatılır.
• Askerlik dönemi girilmişse o döneme denk gelen aylar tabloda kendi satırlarına bölünür.
• Sonuçta kalem kalem tazminat tutarları, kusur uygulanmış tutarlar ve indirimler sonrası ödenecek net tutar çıkar.

Rapor neleri içerir?

Raporda dosya bilgileri (olay tarihindeki aylık gelir dahil), geçmiş dönem tabloları, gelecek dönem yıllık tabloları, varsa GİG ve bakıcı gideri tabloları, nihai zarar ve kesinti sonrası tablolar yer alır. Gelecek dönem tablosunda her satırda dönem geliri × maluliyet × kusur = dönem zararı birebir izlenebilir.

Sık yapılan hatalar

• Geçici iş göremezlik kutusunu işaretlememek. Süre girilmediğinde bu kalem hiç hesaplanmaz ve rapordaki ilgili açıklamalar da çıkmaz; sürekli dönemin geçmiş kısmı da kaza tarihinden başlar.
• Efor bitişini aktif dönemin sonu sanmak. Efor bitişine kadar gelir çalışma öncesi esasıyla hesaplanır; aktif dönemi emeklilik yaşı sınırlar.
• Gelir türünü yanlış seçmek. Elle giriş seçeneğinde tutar, kaza tarihindeki AGİ hariç net kazanç olarak girilmelidir.
• SGK GİG ödemesini genel toplamdan düşmek. Bu ödeme GİG zararından düşülür; peşin sermaye değeri ise genel toplamdan düşülür.
• Önceki ödemelerde yöntem seçmemek. Ödemenin güncellenerek mi yoksa oranlanarak mı düşüleceği sonucu belirgin biçimde değiştirir.
• Dava öncesi ödemeye tarih girmemek. Tarih yoksa ödeme faizle güncellenmeden ham tutarıyla düşülür.
• İş kazasında aktüeryal yöntem beklemek. Bu olay türünde yöntem progresif ranta sabittir.
• Sigorta şirketi ve araç grubunu seçmemek. Teminat limiti uygulanmaz.