Bakiye Ömür ve Yaşam Tabloları: TRH-2010, TÜİK 2023-2025 ve PMF-1931

Bakiye ömür nedir?

Bakiye ömür, bir kişinin belirli bir yaşta iken daha kaç yıl yaşamasının beklendiğidir. Tazminat hesabında kritik olmasının nedeni basittir: zarar, kişinin yaşaması beklenen süre boyunca doğar. Bakiye ömür hesabın süresini belirler.

Bu süre tahmini bir sayı değil, resmî yaşam tablolarından okunan bir değerdir. Aynı yaştaki kadın ve erkek için farklıdır ve hangi tablonun seçildiğine göre değişir.

Üç tablo: TRH-2010, TÜİK 2023-2025 ve PMF-1931

AktüerPro'da bedensel zarar ve destekten yoksun kalma hesabında üç yaşam tablosundan biri seçilebilir:

• TRH-2010 — Türkiye Hayat Tablosu. Türkiye nüfusunun verilerine dayanır, kadın ve erkek için ayrı değerler içerir ve uygulamada yaygın olarak tercih edilir.
• TÜİK Hayat Tablosu 2023-2025 — Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2023-2025 dönemi ölüm verilerinden ürettiği hayat tablosu. Üç tablo arasında en güncel veriye dayanandır; kadın ve erkek için ayrı değerler içerir ve 0 yaştan 100 yaş ve üzerine kadar uzanır.
• PMF-1931 — daha eski bir tablodur ve cinsiyet ayrımı yoktur. Bazı dosyalarda, özellikle eski tarihli kabullerle karşılaştırma yapmak için hâlâ kullanılır.

Teknik faizli aktüeryal yöntem yalnız TRH-2010 ve TÜİK 2023-2025 ile seçilebilir; PMF-1931 seçildiğinde hesap progresif rant yöntemiyle yapılır.

Tablolar aynı yaş için farklı bakiye ömür verir; bu da doğrudan farklı tazminat tutarı demektir. Bu yüzden hangisinin kullanıldığı raporun başında yazılı olmalıdır — aksi hâlde sonuç denetlenemez.

lx değeri hesaba nasıl girer?

Yaşam tabloları her yaş için bir lx değeri tutar: başlangıçtaki bir kuşaktan o yaşa kadar hayatta kalanların sayısı. Hesap, gelecekteki her yılın gelirini o yıla kadar yaşama olasılığıyla ağırlıklandırır.

Bunun pratik anlamı şudur: uzak gelecekteki bir yılın geliri hesaba tam olarak girmez, çünkü kişinin o yıla ulaşma olasılığı daha düşüktür. Progresif rant yöntemi yalnız bu yaşam olasılığını uygular; aktüeryal yöntem buna ek olarak teknik faizle bugüne indirger.

Teknik faiz seçimi (uygulamada %1,65 ve %1,80 oranları yaygındır) tutarı belirgin biçimde etkiler ve pay dağıtımı gibi bu da bir kabul meselesidir.

Ömür sonunu elle girmek

Bazı dosyalarda ömür sonu tablodan değil, dosyadaki kabule göre belirlenir. AktüerPro'ta bakiye ömür sonu yaş ya da tarih olarak elle girilebilir; alan boş bırakılırsa seçilen tablodan gelen değer kullanılır.

Elle giriş, tablo değerini ezer. Bu güçlü bir seçenektir; bilinçli olmayan bir giriş tüm hesabı sessizce değiştirir. Girildiğinde raporda ayrıca belirtilir.

Sık yapılan hatalar

• Tabloyu belirtmeden rapor sunmak. Hangi tablonun kullanıldığı yazılmayan bir hesap, karşı tarafça denetlenemez ve itiraza açık kalır.
• Farklı tabloları aynı dosyada karıştırmak. Kalemlerin biri TRH-2010, diğeri TÜİK 2023-2025 ya da PMF-1931 ile hesaplanırsa sonuç tutarsız olur.
• Cinsiyeti yanlış girmek. Bakiye ömür cinsiyete göre farklıdır; bu alan sonucu doğrudan etkiler.
• Ömür sonunu gereksiz yere elle girmek. Dosyada özel bir kabul yoksa tablo değeri kullanılmalıdır.