Maluliyet Oranı: Hangi Kazaya Hangi Yönetmelik?

Maluliyet oranı tek başına tazminat değildir

Trafik kazasından sonra dosyada dört ayrı kavram yer alır ve bunlar birbirine karıştırılmamalıdır:

Oran, tazminat hesabının girdilerinden biridir. Maluliyet ve iş göremezlik tazminatı hesaplama sayfasında oran hesap içinde üretilmez; sağlık raporlarına göre belirlenen oran forma girilir. Bu yüzden oranın doğru yönetmelikle ve doğru yöntemle belirlenmiş olması, sonucun doğruluğu için ilk şarttır.

Hangi kazaya hangi yönetmelik uygulanır?

Yargıtay uygulamasında maluliyet oranı, raporun düzenlendiği tarihte değil, kazanın gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan düzenlemeye göre belirlenir. Trafik kazaları için bu düzenlemeler şöyledir:

• 18 yaşından küçükler: 2019'dan beri ayrı bir sistem (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi, ÇÖZGER) uygulanır ve bu raporlarda doğrudan bir engel yüzdesi yer almaz. Tazminat hesabı için rapordaki sözel ifade, yönetmelik ekindeki (Ek-3) resmî tablo uyarınca bir yüzde aralığına dönüştürülür; uzman hekim klinik bulguların ağırlığına göre bu aralık içinden net bir oran (örneğin yüzde 40) belirler ve hesap bu oran üzerinden yapılır.
• İş kazaları ve meslek hastalıkları: Kaza tarihi ne olursa olsun, meslekte kazanma gücü kaybı oranı (sürekli iş göremezlik derecesi) Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki cetvellere (A, B, C, D ve E cetvelleri) göre belirlenir.

11.10.2008 öncesi kazalarda Yargıtay'ın yerleşik içtihadı uyarınca ana düzenleme Tüzük'tür; Balthazard formülü Tüzük'ün alternatifi değil, Tüzük'le birlikte kullanılan tamamlayıcı bir hesaplama yöntemidir.

Örneğin 2016'da gerçekleşen bir trafik kazasında oranın 2019 yönetmeliğine göre belirlenmesi, rapor yeni tarihli olsa bile hatalıdır. Dosyaya ilk bakışta kontrol edilmesi gereken bilgi, kaza tarihi ile raporda uygulanan yönetmeliğin uyumudur.

İki istisna ayrıca değerlendirilir:

Kazaya bağlı oran ile kişinin tüm engelliliği aynı şey değildir

Tazminat dosyasında aranan, kişinin genel sağlık tablosu değil, inceleme konusu kazanın sonucu olan kalıcı kayıptır. Kaza öncesinde var olan hastalıklar (örneğin diyabete bağlı sinir hasarı), önceki bir travma, eski bir bağ yırtığı veya ameliyat ya da kaza öncesi hareket kısıtlılığı bu orana eklenmemelidir.

Bu nedenle değerlendirme bir kronolojiye dayanır:

1. Kaza öncesi: bilinen tanılar, önceki kazalar ve eski görüntülemeler 2. Akut yaralanma: acil kayıtları, adli rapor, epikriz ve ameliyat notları 3. İyileşme süreci: kontroller, rehabilitasyon ve komplikasyonlar 4. Güncel sekel: objektif muayene, gerekli güncel tetkikler ve fonksiyon ölçümü 5. İlliyet kararı: kaza dışı etkenlerin ayrıldığı gerekçeli sonuç

Kalıcı oranın tedavi tamamlanıp tıbbi durum stabil hâle geldikten sonra belirlenmesi esastır; iyileşme sürecinde hareket açıklığı, ağrı ve sinir işlevi değişebilir. Tıbbi ve hukuki uygulamada genel kabul gören süre, kaza tarihinden itibaren en az 1 yıldır (12 ay). Sonucu baştan belli olan bazı tablolarda (tanı tablolarının kullanılabildiği durumlarda) bu süre beklenmeden değerlendirme yapılabilir.

Birden fazla oran nasıl birleştirilir?

Birden fazla engel oranı doğrudan toplanmaz; Balthazard yöntemiyle birleştirilir. Formül, ikinci oranın kalan sağlam kısım üzerinden uygulanmasıdır:

> Birleşik oran = A + (100 − A) × B / 100

Örneğin yüzde 20 ve yüzde 10 oranları birleştirildiğinde sonuç yüzde 30 değil, 20 + (100 − 20) × 10 / 100 = yüzde 28 olur. Aynı fonksiyonun iki kez puanlanmaması ve ilgili cetvel kurallarına uyulması gerekir. Rakamlar yalnızca formülü göstermektedir.

Yukarıdaki tablodaki tüm dönemlerde birden fazla oranın birleştirilmesinde geçerli tek kural Balthazard yöntemidir. Oranların doğrudan toplandığı istisna, ferdi kaza sigortası kapsamındaki cetveldir; bu, trafik kazası tazminatından ayrı bir sözleşme sigortasıdır.

Raporlar neden yetersiz bulunur?

Yargıtay'ın bozma gerekçelerinde sık karşılaşılan eksiklikler bir kontrol listesi oluşturur:

• Kaza tarihine uymayan yönetmeliğin uygulanması
• Yaralanmayla ilgili branş uzmanının (örneğin göz, nöroloji, ortopedi) kurulda bulunmaması
• Kişinin bizzat muayene edilmemesi
• Tedavi kayıtlarının ve eski sağlık kayıtlarının eksik olması
• Güncel ölçüm veya görüntüleme yapılmaması; yalnız eski görüntüleme raporuna dayanılması
• Cetvel koşullarının (örneğin skarda alan ölçümü) açıklanmaması
• Önceki hastalık veya kazanın etkisinin ayrıştırılmaması
• Birbiriyle çelişen raporların karşılaştırılmaması

Rapora itiraz edilirken amaç yalnızca "oran düşük" ya da "oran yüksek" demek değildir; hangi yöntem veya veri eksikliğinin bulunduğu, bunun dayanağı, sonuca etkisi ve hangi incelemenin istendiği birlikte gösterilmelidir.

Uzman görüşünün rolü ve sınırı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 293. maddesi, tarafların dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabileceğini düzenler. Uzman görüşü; dosyayı taramak, eksik belgeleri tespit etmek, klinik bulguları bilimsel olarak yorumlamak, uygulanan yönetmelik ve cetveli denetlemek ve mahkemeye yöneltilecek teknik soruları hazırlamak için kullanılır.

Buna karşılık uzman görüşü, yetkili sağlık kurulu adına düzenlenen resmî engellilik raporunun yerine geçmez; mahkeme kararı veya kesin tazminat sonucu gibi de sunulamaz.

AktüerPro'nun Tıbbi Mütalaa Raporu bu çerçevede hazırlanır: maluliyet oranı kaza tarihindeki yönetmeliğe göre bilimsel olarak değerlendirilir, mevcut kurul raporları denetlenir ve illiyet gerekçelendirilir. Talebinizi uzman raporları sayfasından iletebilirsiniz; üyelik gerekmez. Oran belli olduktan sonra tazminatın aktüeryal hesabı için maluliyet ve iş göremezlik tazminatı hesaplama sayfasını kullanabilirsiniz.

*Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada kaza tarihi, tıbbi kayıtlar ve uygulanacak düzenleme ayrıca değerlendirilir.*