Aktüerya ve Tazminat Hesaplama Kavramlar Sözlüğü

Kişinin çalışarak gelir elde etmesinin öngörüldüğü dönemdir. Başlangıç ve bitişi; yaş, meslek, çalışma durumu, efor süresi ve dosyaya özgü kabullere göre belirlenebilir.

Ayrıntılı yazı: Aktif ve Pasif Dönem: Tazminat Hesabında Çalışma Hayatının Bölünmesi

Risk, istatistik, matematik ve finansal yöntemlerle gelecekteki belirsizlikleri analiz eden ve aktüeryal hesaplamalar yapan uzmandır.

Gelecekte ortaya çıkması beklenen zarar, gelir veya destek kaybının matematiksel ve istatistiksel yöntemlerle parasal olarak hesaplanmasıdır.

Gelecekteki gelir veya ödemelerin belirli dönemlerde artacağı varsayımında kullanılan orandır.

Bakiye ömür, kişinin belirli bir yaştan itibaren istatistiksel verilere göre yaşaması beklenen süredir.

Bu sürenin belirlenmesinde TRH-2010, TÜİK Hayat Tablosu 2023-2025 veya PMF-1931 gibi yaşam tablolarından yararlanılabilir. Yaşam tablosu, farklı yaşlardaki yaşam ve ölüm olasılıklarını gösteren istatistiksel tablodur.

Ayrıntılı yazı: Bakiye Ömür ve Yaşam Tabloları: TRH-2010, TÜİK 2023-2025 ve PMF-1931

Kişinin bedensel zararı nedeniyle başka bir kişinin bakımına ihtiyaç duymasından kaynaklanan giderdir.

Bakım ihtiyacının süresine göre geçici bakıcı gideri veya sürekli bakıcı gideri olarak değerlendirilebilir.

Ayrıntılı yazı: Bakıcı Gideri: Sürekli ve Geçici Bakım Nasıl Hesaplanır?

Kaza veya olay nedeniyle kişinin beden veya çalışma gücünde meydana gelen zarar ve kayıplardır.

Bedensel zarar hesaplamalarında iş göremezlik, gelir, yaş, çalışma dönemleri ve bakiye ömür gibi unsurlar dikkate alınabilir.

Bilirkişi raporu, teknik veya özel bilgi gerektiren konularda hazırlanan inceleme ve değerlendirme raporudur.

Aktüeryal rapor ise hesaplamaya esas verileri, varsayımları, yöntemleri ve sonuçları ortaya koyan teknik rapordur.

Kişinin çalışma hayatına başlamasından önceki dönemdir. Özellikle çocuklar ve henüz çalışmaya başlamamış kişiler bakımından hesaplamada ayrıca değerlendirilebilir.

Aktif dönem, kişinin çalışarak gelir elde etmesinin öngörüldüğü dönemdir.

Efor dönemi, kişinin çalışma gücünü kullanmasının aktüeryal hesaplama bakımından değerlendirildiği dönemdir.

Aktif ve efor dönemlerinin bitişi, kişinin yaşı, çalışma durumu, mesleği ve dosyaya özgü kabullere göre belirlenebilir.

Aktif çalışma döneminden sonraki süre ise pasif dönem olarak değerlendirilebilir.

Ayrıntılı yazı: Aktif ve Pasif Dönem: Tazminat Hesabında Çalışma Hayatının Bölünmesi

Destek, yaşamı sırasında başka bir kişiye maddi veya ekonomik katkı sağlayan kişidir.

Destekten yoksun kalma tazminatı, desteğin ölümü nedeniyle destekten yararlanan kişilerin uğradığı ekonomik kaybın karşılanmasına yönelik tazminattır.

Hesaplamada destek veren kişinin geliri, bakiye ömrü, çalışma dönemleri, destek payları ve hak sahiplerinin destekten yararlanma süreleri birlikte değerlendirilir.

Ayrıntılı yazı: Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Hukuki Temeller ve Aktüeryal Hesaplama Esasları

Destek veren kişinin gelirinden kendisi ve destekten yararlanan kişiler için ayrıldığı kabul edilen paylardır.

Destek paylarının belirlenmesinde aile yapısı, hak sahiplerinin sayısı ve destekten yararlanma sürelerinin yanı sıra farklı aktüeryal yöntemlerden yararlanılabilir.

Havuz yöntemi ve 2'ye 1 yöntemi bu yöntemlere örnek olarak gösterilebilir.

Ayrıntılı yazı: Destekten Yoksun Kalma Tazminatında Pay Dağıtımı: 2'ye 1, Havuz ve SGK Yöntemleri

Destekten yoksun kalan eşin ilerleyen dönemde yeniden evlenme olasılığının aktüeryal hesaplamada dikkate alınmasıdır.

Değerlendirmede eşin yaşı, çocukların durumu, istatistiksel veriler ve kullanılan yöntem gibi unsurlar dikkate alınabilir.

Ayrıntılı yazı: Yeniden Evlenme İhtimali Dul Eşin Payını Nasıl Azaltır?

Birden fazla hak sahibinin toplam zararının mevcut sigorta teminatını aşması halinde, mevcut teminatın hak sahiplerinin zararları oranında paylaştırılmasıdır.

Ayrıntılı yazı: Teminat Limiti Aşıldığında: Garameten Paylaştırma Nasıl Yapılır?

Kaza veya olay nedeniyle kişinin belirli bir süre çalışamaması veya çalışma gücünden yararlanamaması durumudur.

Geçici iş göremezlik süresi ve kişinin gelir durumu dikkate alınarak hesaplama yapılabilir.

Gelir, kişinin çalışma veya ekonomik faaliyetlerinden elde ettiği kazançtır.

Gelir kabulü, tazminat hesabında kullanılacak gelir tutarının ve niteliğinin belirlenmesidir.

Gelir belirlenirken bordro, ücret kayıtları, vergi kayıtları, banka kayıtları, emsal ücret araştırmaları ve diğer belgeler dikkate alınabilir.

Gelirin belirlenemediği durumlarda dosyanın özelliklerine göre uygun bir gelir kabulü yapılabilir.

Brüt gelir, yasal kesintiler öncesindeki geliri; net gelir ise kesintiler sonrasındaki geliri ifade eder.

Ayrıntılı yazı: Tazminat Hesabında Gelir Türü Seçimi ve Katsayı Mantığı

Tazminat veya destek kaybı bakımından zarar gördüğü değerlendirilen ve hesaplamaya dahil edilen kişidir.

Aktüeryal hesabın esas alındığı tarihtir.

Gelir, yaş, faiz/güncelleme, bakiye ömür ve diğer hesaplama parametreleri hesaplama tarihine göre değişebilir.

İskonto, gelecekteki parasal değerlerin hesaplama tarihindeki karşılığının belirlenmesidir.

İskonto oranı, gelecekteki tutarın bugünkü değerinin hesaplanmasında kullanılan orandır.

Teknik faiz ise belirli aktüeryal hesaplama yöntemlerinde gelecekteki değerlerin bugünkü değerinin belirlenmesinde kullanılan faiz varsayımıdır.

Bu oran ve yöntemler hesaplama sonucunu doğrudan etkileyebilir.

İş göremezlik, kişinin kaza veya olay nedeniyle çalışma gücünü geçici veya sürekli olarak kullanamamasıdır.

Sürekli iş göremezlik, çalışma gücündeki kaybın kalıcı nitelikte olmasıdır.

İş göremezlik veya maluliyet oranı, bu kaybın yüzdesel olarak ifade edilmesidir.

Hesaplamada kullanılan oran, ilgili sağlık raporları ve uygulanması gereken mevzuat çerçevesinde belirlenir.

Kaza anı yaşı, kişinin kaza veya olay tarihindeki yaşıdır.

Rapor veya hesaplama tarihi yaşı, kişinin ilgili rapor ya da hesaplama tarihindeki yaşıdır.

Bu yaş bilgileri, özellikle bakiye ömür ve dönem hesaplamalarında kullanılan temel verilerdir.

Gelecekteki gelir veya ödemelerin aktüeryal yöntemlerle hesaplama tarihindeki toplu değerinin belirlenmesidir.

Kaza veya olayın meydana gelmesinde taraflara atfedilen kusurun yüzdesel olarak ifade edilmesidir.

Kusur oranının tazminat hesabına hangi aşamada ve nasıl yansıtılacağı somut dosyanın özelliklerine göre değerlendirilir.

Ayrıntılı yazı: Kusur Oranı Tazminat Hesabına Nerede ve Nasıl Girer?

Kaza veya olay sonucunda kişinin beden veya çalışma gücünde meydana gelen kayıp durumudur.

Tazminat hesaplamalarında maluliyet oranı, sürekli iş göremezlik hesabının temel girdilerinden biri olabilir.

Dosyadaki mevcut koşullar dikkate alınarak ilerleyen dönemde destekten yararlanması öngörülen kişidir.

Vefat eden kişiyi ifade eden hukuki terimdir. Destekten yoksun kalma hesaplamalarında destek veren kişi için kullanılır.

Önceki ödeme, tazminat konusu zarar nedeniyle daha önce yapılmış ödemedir.

SGK ödemeleri ise Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan ve dosyanın niteliğine göre hesaplamada dikkate alınabilen ödemelerdir.

Bu ödemelerin hesaplama tarihindeki değeri ve tazminata etkisi, dosyanın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.

Ayrıntılı yazı: SGK Ödemelerinin Tenzili: Geçici İş Göremezlik ve Peşin Sermaye Değeri

Daha önce yapılmış bir ödemenin hesaplama tarihindeki karşılığının belirlenmesidir.

Güncellemede dosyanın özelliklerine göre faiz veya farklı güncelleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Ayrıntılı yazı: Yapılan Ödemelerin Mahsubu: Faizle Güncelleme ve Oranlama

Gelecekte dönemsel olarak gerçekleşmesi beklenen gelir veya ödemelerin aktüeryal yöntemlerle hesaplama tarihindeki tek bir toplu değere dönüştürülmüş tutarıdır.

Geçmiş dönem tazminat hesaplamalarında kullanılan yaşam tablolarından biridir.

Hangi yaşam tablosunun kullanılacağı somut dosyanın özellikleri ve benimsenen hesaplama yaklaşımına göre değerlendirilir.

Ayrıntılı yazı: Bakiye Ömür ve Yaşam Tabloları: TRH-2010, TÜİK 2023-2025 ve PMF-1931

Gelecekteki gelirlerin belirli artış ve iskonto varsayımlarıyla dönemler halinde hesaplanarak bugünkü değere dönüştürülmesine dayanan aktüeryal yöntemdir.

Rant, belirli dönemlerde gerçekleşmesi beklenen gelir veya ödemelerin aktüeryal yöntemlerle hesaplanmasıdır.

Peşin değer, gelecekteki bu ödemelerin hesaplama tarihindeki toplu karşılığını ifade eder.

Rant hesaplarında gelir artışı, iskonto ve yaşam süresi gibi aktüeryal varsayımlar kullanılabilir.

Bedensel zarar nedeniyle kişinin uzun süreli veya yaşam boyu başka bir kişinin yardımına ihtiyaç duymasıdır.

Bu ihtiyacın varlığı ve süresi, sağlık raporları ve dosyanın diğer özellikleri çerçevesinde değerlendirilir.

Ayrıntılı yazı: Bakıcı Gideri: Sürekli ve Geçici Bakım Nasıl Hesaplanır?

Kaza veya olay nedeniyle kişinin çalışma gücünde kalıcı nitelikte kayıp meydana gelmesidir.

Hesaplamada iş göremezlik oranı, gelir, yaş, çalışma dönemleri ve bakiye ömür gibi unsurlar birlikte değerlendirilebilir.

Zarar veya destek kaybının aktüeryal olarak hesaplandığı başlangıç ve bitiş tarihleri arasındaki dönemdir.

Hesaplanan tazminat tutarından, dosyanın özelliklerine göre dikkate alınması gereken belirli tutarların indirilmesidir.

Ayrıntılı yazı: SGK Ödemelerinin Tenzili: Geçici İş Göremezlik ve Peşin Sermaye Değeri

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS), motorlu araçların üçüncü kişilere verdiği ve poliçe kapsamında bulunan zararları belirli limitler dahilinde karşılayan zorunlu sigortadır.

Teminat limiti, sigorta şirketinin ilgili poliçe ve dönem bakımından sorumluluğunun ulaşabileceği azami tutardır.

Ayrıntılı yazı: Teminat Limiti Aşıldığında: Garameten Paylaştırma Nasıl Yapılır?

Kişinin gelirinin belirlenmesine yardımcı olan bordro, ücret yazısı, banka kaydı, vergi kaydı, işveren yazısı, emsal ücret araştırması ve benzeri bilgi ve belgelerdir.

Mevzuat kapsamında belirli alacaklara uygulanabilen faiz türüdür.

Tazminat hesaplamalarında özellikle önceki ödemelerin hesaplama tarihindeki değerinin belirlenmesinde, dosyanın özelliklerine göre dikkate alınabilir.

Ayrıntılı yazı: Yapılan Ödemelerin Mahsubu: Faizle Güncelleme ve Oranlama

Destekten yoksun kalma hesaplamalarında, çocuğun yetiştirilmesi için yapılan veya yapılacağı kabul edilen giderlerin aktüeryal olarak dikkate alınmasıdır.

Uygulanacak dönem ve oran, aile yapısı ve benimsenen hesaplama yöntemine göre değişebilir.

Ayrıntılı yazı: Yetiştirme Gideri Tenzili: Anne ve Babanın Tazminatından İndirim

Kaza veya olay nedeniyle bedensel veya ekonomik zarara uğrayan kişidir.

Aktüeryal hesaplama sonucunda belirlenen bedensel zarar veya destek kaybının parasal karşılığıdır.