Trafik Kazası Tazminat Hesaplama Nasıl Yapılır?

Trafik kazasında hangi tazminat hesaplanır?

Trafik kazası tazminat hesaplama, kazanın sonucuna göre iki ayrı hesaba ayrılır. Kazada yaralanan kişinin kendi zararı maluliyet ve iş göremezlik tazminatı (bedensel zarar) olarak hesaplanır; kazada hayatını kaybeden kişinin desteğinden yoksun kalan yakınlarının zararı ise destekten yoksun kalma tazminatı olarak hesaplanır. AktüerPro'da iki hesap ayrı sayfalarda yapılır ve her iki formun Olay Türü alanında "Trafik Kazası" seçeneği bulunur.

Bu iki hesaplama; çalışma gücü kaybı, bakım ihtiyacı ve destek kaybı gibi aktüeryal yöntemle hesaplanan kalemleri kapsar. Araçtaki hasar ve manevi tazminat bu hesaplamaların içinde yer almaz.

Yaralanmalı trafik kazası: maluliyet ve iş göremezlik

Trafik kazası maluliyet tazminatı, yani sürekli iş göremezlik tazminatı, kaza sonrası kalıcı sakatlık oluştuğunda sağlık raporundaki kalıcı maluliyet oranı üzerinden hesaplanır. Bakiye ömür, seçilen yaşam tablosundan okunur: TRH-2010 ve TÜİK Hayat Tablosu 2023-2025'te mağdurun yaşına ve cinsiyetine, tek tablo olan PMF-1931'de yaşına göre. Kazanç, emeklilik yaşına kadar süren aktif dönem ile emeklilik yaşından bakiye ömür sonuna kadar süren pasif dönem için ayrı ayrı kurulur. Kaza tarihi ile hesap tarihi arasındaki süre ise geçmiş (bilinen) dönem olarak, gerçekleşmiş asgari ücret dönemlerine bölünerek hesaplanır.

İyileşme süreci için geçici iş göremezlik (GİG) dönemi işaretlenirse bu süre ayrı hesaplanır ve sürekli iş göremezliğin geçmiş dönemi GİG bitişinden başlar. Mağdur başkasının bakımına muhtaçsa geçici ve sürekli bakıcı gideri de aynı hesapta yer alır. Dönemlerin nasıl bölündüğü Aktif ve pasif dönem, bakım hesabının ayrıntısı Bakıcı gideri yazısında anlatılmıştır.

Trafik kazası tazminat hesaplama formülü: kalem kalem

Hesaplayıcının her kalemde uyguladığı esas aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Bütün kalemlerde kusur oranı satır satır uygulanır; raporda her satırın dönem zararı ayrı ayrı izlenebilir.

Gelecek dönemin peşin değere çevrilmesi için formda progresif rant ve teknik faizli aktüeryal yöntem seçenekleri vardır. Olay türü iş kazası veya diğer haksız fiil seçildiğinde yöntem progresif ranta sabitlenir; trafik kazasında ise aktüeryal yöntem yalnız yaşam tablosu olarak TRH-2010 veya TÜİK Hayat Tablosu 2023-2025 seçildiğinde kullanılabilir; diğer tablolarda yöntem progresif ranta sabitlenir. Raporun başında hangi yaşam tablosunun ve yöntemin kullanıldığı yazılır.

Ölümlü trafik kazası: destekten yoksun kalma

Kazada hayatını kaybeden kişinin (müteveffanın) desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar, anne ve baba ile desteğin fiilen sağlandığı diğer yakınlar için destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanır; belirleyici olan yasal mirasçılık değil, fiilî destektir. Hesap önce müteveffanın ölüm tarihinden bakiye ömür sonuna kadar elde edeceği kazancı bulur. Bu kazanç yaralanma hesabıyla aynı mantıkla, ancak maluliyet ve kusur uygulanmadan kurulur; ardından desteğin sürdüğü her dönemde hak sahipleri arasında paylaştırılır. Bir hak sahibinin desteğe girmesi ya da destekten çıkması yeni bir dönem açar.

Olay türü olarak trafik kazası seçildiğinde destek formunda iki fark daha vardır:

• Pay dağıtım yöntemi: 2'ye 1 ve havuz yöntemleri listelenir, varsayılan seçim havuzdur; SGK pay hesabı yalnız iş kazası ve diğer haksız fiillerde sunulur. Seçim dosyadaki içtihat tercihine göre yapılır.
• Çocukların paydaşlık bitişi: form, olay türüne ve çocuğun cinsiyetine göre bir bitiş yaşı önerir. Kız çocuklarda trafik kazası için sabit bir yaş önerilirken iş kazası ve diğer haksız fiillerde TÜİK il bazlı ortalama ilk evlenme yaşı önerilir; erkek çocuklarda öneri olay türüne göre değişmez. Öneri her zaman değiştirilebilir.

Kusur ve hak sahibine özgü indirimler her hak sahibinin kendi zararına ayrı ayrı uygulanır; sonuçta her hak sahibi için ayrı bir tutar ve bunların toplamı çıkar. Yöntemlerin farkı Pay dağıtımı, indirimlerin sırası Destek hesabında işlem sırası yazısında anlatılmıştır.

Zorunlu trafik sigortası teminat limiti

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS), motorlu araçların üçüncü kişilere verdiği ve poliçe kapsamında bulunan zararları belirli limitler dahilinde karşılayan zorunlu sigortadır. Teminat limiti ise sigorta şirketinin ilgili poliçe ve dönem bakımından sorumluluğunun ulaşabileceği azami tutardır. Hesaplayıcı limiti rapor tarihindeki güncel tablodan değil, olay tarihini (yaralanmada kaza, ölümde ölüm tarihini) kapsayan dönemin tablosundan okur ve zararı kişi başı teminatla karşılaştırır:

• Yaralanmada: sürekli iş göremezlik zararı kişi başı sakatlık ve ölüm teminatıyla, geçici iş göremezlik zararı sağlık ve tedavi giderleri teminatıyla ayrı ayrı karşılaştırılır; limit dahilindeki ve limiti aşan tutar ayrı gösterilir.
• Ölümde: hak sahiplerinin kesintiler sonrası toplam net zararı kişi başı ölüm ve sakatlık teminatını aşıyorsa limit, her hak sahibine kendi zararının toplam zarara oranı kadar paylaştırılır (garameten). Her hak sahibi için limit kapsamındaki ve limit dışında kalan tutar ayrı çıkar; muhtemel hak sahipleri bu dağıtıma girmez.

Formdaki araç grubu seçimi, limitin hangi esasla alınacağını belirler. Yönetmelik seçeneği ve dağıtımın adımları Teminat limiti ve garameten paylaştırma yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Kusur oranı ve daha önce yapılan ödemeler

Formdaki kusur oranı alanı karşı tarafın kusur oranını ister ve hesaplanan zarar bu oranla çarpılır; Word raporunda bu oran, sigortalı araç sürücüsünün kusuru olarak yazılır. Yaralanma hesabının tablolarında görünen dönem zararı kusur uygulanmış tutardır; destek hesabında ise kusur her hak sahibinin zararına uygulanır. Ayrıntısı Kusur oranının tazminata etkisi yazısındadır.

Sigorta şirketinin kazadan sonra yaptığı ödeme gibi daha önce yapılmış ödemeler tutarı ve ödeme tarihiyle girilir; güncelleme yönteminde ödemenin dava öncesi mi sonrası mı yapıldığı da belirtilir, ölüm hesabında ödemeyi alan hak sahibi seçilir. Mahsup için iki yöntem vardır:

• Güncelleme: dava öncesi ödeme, ödeme tarihinden hesap tarihine yasal faizle güncellenerek düşülür; faiz gün bazında ve yasal faiz oranının değiştiği tarihlerden bölünerek işletilir.
• Oranlama: her ödeme, ödeme tarihinde hesaplanan net zarara oranlanır; oranlar toplanır ve güncel net zarar bu toplam oranda azaltılır. 7589 sayılı Kanun'la TBK m.55'e eklenen oranlama kuralları yalnız 31.07.2026'dan sonraki olaylar için geçerlidir; formda bu not seçeneğin altında yer alır.

Sigortacının hak sahiplerine tek bir toplu ödeme yaptığı ölümlü kaza dosyalarında tutar, hak sahiplerinin hesap tarihindeki zararları oranında paylaştırılır ve her pay o hak sahibine yapılmış ödeme gibi düşülür. Güncelleme yönteminde ödeme dava öncesi işaretlenmez ya da tarihi girilmezse faizle güncellenmeden ham tutarıyla düşülür. İki yöntemin farkı Yapılan ödemelerin mahsubu yazısındadır.

Hesaplama için gereken bilgiler

Trafik kazası tazminat hesaplaması yapmadan önce şu bilgilerin elinizde bulunması işi hızlandırır:

• Olay ve hesap ayarları: kaza tarihi (ölümde ölüm tarihi), hesap tarihi, yaşam tablosu, peşin değer yöntemi ve olay türü olarak "Trafik Kazası"
• Zarar gören ya da müteveffa: doğum tarihi, cinsiyet ve emeklilik yaşı; ölümde ayrıca ikamet veya nüfus ili
• Yaralanmada: kalıcı maluliyet oranı; varsa GİG bitiş tarihi, askerlik dönemi ve efor bitişi; bakıcı gideri için ücret türü, nispet oranı ve geçici bakımda başlangıç-bitiş tarihleri
• Gelir: gelir türü ve tutarı; dönem içinde değişiklik varsa değişiklik tarihleri
• Hak sahipleri (ölümde): yakınlık, ad soyad, doğum tarihi, cinsiyet ve paydaşlığın sona ereceği yaş veya tarih
• Kusur ve ödemeler: karşı tarafın kusur oranı; yapılan ödemelerin tutarı, tarihi ve mahsup yöntemi
• Sigorta: sigorta şirketi ve araç grubu

Gelir türünün seçimi ve katsayı mantığı Gelir türü seçimi yazısında anlatılmıştır.

Hangi hesaplama sayfası kullanılır?

Kazanın sonucuna göre doğru hesaplama sayfası şöyledir:

• Yaralanma, kalıcı sakatlık veya bakım ihtiyacı: Maluliyet ve iş göremezlik tazminatı hesaplama sayfasında sürekli ve geçici iş göremezlik ile bakıcı gideri hesaplanır.
• Ölüm: Destekten yoksun kalma tazminatı hesaplama sayfasında her hak sahibinin zararı ayrı ayrı hesaplanır.
• Faiz hesabı: bir tutarın faiz türüne göre dönem dönem faizi için faiz hesaplama aracı kullanılabilir.
• Dosyaya özgü değerlendirme: dosya bilgileri detaylı mütalaa talebi formuyla iletilebilir.

Sonuç, dönem tablolarıyla birlikte ekranda gösterilir; Pro krediyle yapılan hesaplamada ayrıntı tabloları Word olarak da indirilebilir. Hesap, girilen verilere ve seçilen kabullere dayanır; dosyadaki hukuki değerlendirme ve delil takdiri kullanıcıya ve mahkemeye aittir.